ناونیشان: خوێندنەوەیەکی ڕەخنەیی بۆ پەیوەندیی ئایین و شوناسی نەتەوەیی؛ کورد لەنێوان ڕەسەنایەتیی مێژوویی و داگیرکاریی ئایینیدا
پێشەکی: جیاوازیی ڕەگەزی و شوناسی نەتەوەیی
شوناسی نەتەوەیی کورد، وەک نەتەوەیەکی ئاری-نەژاد، جیاوازییەکی ڕیشەیی و ئەنسرۆپۆلۆجیی هەیە لەگەڵ گەلانی سامی (عەرەب). باوباپیرانی کورد کە دەگەڕێنەوە بۆ مادەکان و دانیشتووانی ڕەسەنی چیاکانی زاگرۆس، خاوەنی مێژوویەکی دێرینن کە شایەتیی ڕەسەنایەتی ئەم خاکەن. لکاندنی کورد بە "ئوممەتی ئیسلامی"ـیەوە، هەوڵێکی داگیرکەرانە بووە بۆ سڕینەوەی ئەم تایبەتمەندییە نەتەوەییە، لەکاتێکدا گەلی کورد زۆر لەو چوارچێوەیە مەزنترە کە تێیدا قەتیس کراوە.
یەکەم: مێژووی شارستانیەت و شێواندنی ڕاستییەکان
بەڵگە مێژووییەکان ئاماژە بەوە دەدەن کە کورد (وەک نەوەی سۆمەری و مادەکان) یەکەمین دانیشتووان و خاوەنی ئەم جوگرافیایە بوون، هەزاران ساڵ پێش هاتنی تورک، عەرەب و فارس، تەنانەت پێش شارستانیەتی ئەورووپاش. ئەم مێژووە دێرینە ترس و شڵەژانی خستووەتە دڵی نەتەوە سەردەستەکانەوە، هەربۆیە هەوڵی شاردنەوەی ڕاستییەکان دەدەن. کورد پێش ئاشووری، بابلی، ڕۆمەکان و پێش غەزووی ئیسلامیش، خاوەنی ئیمپراتۆریەت و شارستانیەتی خۆی بووە و نەتەوەکانی تر لەژێر سێبەریدا ژیاون.
دووەم: ڕەخنە لە تێڕوانینی ئایینی بۆ کورد
لەناو مێژووی ئیسلامیدا، جۆرێک لە ڕەگەزپەرستیی ئایینی بەرامبەر کورد بوونی هەبووە، کە نموونەکەی لە هەندێک گێڕانەوەی مێژووییدا دەبینرێت (وەک بانگەشەی ئەوەی کورد لە نەوەی جنۆکەیە). ئەم تێڕوانینە شەرعیەتی داوە بەوەی کە خاک و خوێنی کورد حەڵاڵ بکرێت. گەلی کورد لەسەر خاکی خۆی وەک پەنابەر و نامۆ مامەڵەی لەگەڵ دەکرێت، لەکاتێکدا خاوەنی ڕاستەقینەی خاکەکەیە.
سێیەم: داگیرکاریی ئایینی و توندوتیژیی سیستماتیک
هاتنی ئیسلام بۆ کوردستان پرۆسەیەکی ئاشتیانە نەبوو، بەڵکو لە ڕێگەی شاڵاوی سەربازی و کوشتارێکی بێئەندازەوە ئەنجام درا. سوپای خەلافەت، بە سەرکردایەتییەک کە مێژوو بە دڕندەیی تۆماری کردووە، ڕووبەڕووی بەرەنگاریی سەختی کورد بووەوە. لەم نێوەندەدا، پەیڕەوانی ئایینە ڕەسەنەکانی کورد (ئێزیدی، یارسان و قەڵغانییەکان) وەک نموونەی قارەمانێتی مانەوە و بەرگرییەکی سەختیان کرد لە دژی ئەو شاڵاوە کە ئامانجی سڕینەوەی کولتووری کوردی بوو.
چوارەم: ڕەخنەی تیۆلۆژی و فەلسەفی لە چەمکی "خودا" و "پەیام"
لە ڕووی فەلسەفییەوە، چەندین پرسیاری جەوهەری لەسەر ماهییەتی ئەم ئایینە دروست دەبن:
١. سەپاندن بە زەبری هێز: ئەگەر ئایینێک لەلایەن خودایەکی میهرەبانەوە هاتبێت، نەدەبوو پێویستی بە شمشێر، خوێنڕشتن و داگیرکاری (غەزا) هەبێت بۆ سەلماندنی خۆی. خودای ڕاستەقینە دەیتوانی بەبێ کوشتار بوونی خۆی بسەلمێنێت.
٢. وێناکردنی خودا و سزاکان: ئەو وێنەیەی پیاوانی ئایینی بۆ خودا و قیامەت کێشاویانە، وێنەیەکی پڕ لە دژبەرییە. خودایەک کە خاوەنی جەهەنەمێکی ترسناکە بۆ سزادانی هەتاهەتایی و ئاوی کوڵاو دەکات بە دەمی مرۆڤدا، لەگەڵ بەزەیی گەردوونیدا یەکناگرێتەوە.
٣. بەهەشتی: وەسفی بەهەشت پڕکراوە لە چێژی جەستەیی (حۆری، مناڵی لوس، کیژانی مەمک خڕی، هاوتەمەن.جۆگەلەی شەراب، شیر، هەنگوین،..... زێڕ و زیو)، کە ئەمە زیاتر ڕەنگدانەوەی خەیاڵدانی پیاوانەی مرۆڤە نەک پاداشتێکی ڕوحیی باڵا.
پێنجەم: ئەنجامگیری و بەردەوامیی مێژوو (لە ئەنفالەوە بۆ داعش)
مێژووی هاوچەرخ سەلمێنەری بەردەوامیی ئەو عەقڵییەتە دێرینەیە. پرۆسەکانی ئەنفال، کیمیاباران و زیندەبەچاڵکردنی کورد، هەموویان بە ناوی پیرۆزیی ئایینەوە ئەنجام دران. ڕێکخراوی "داعش" نموونەی هەرە ڕاستگۆ و زیندووی جێبەجێکردنی دەقەکان بوو؛ ئەوەی ئەوان کردیان لە سەربڕین و فرۆشتنی کچانی کورد، هەمان ئەو مێژووە بوو کە سەدەکان پێشتر ڕوویدابوو. ئەم زنجیرەیە لە سەلاحەدین و عوسمانییەکانەوە تا داعش، دەری دەخات کە توندوتیژی بەشێکی دانەبڕاو بووە لەم ئایدیۆلۆژیایە و بەردەوام وەک ئامرازێک بۆ قڕکردنی کورد بەکارهاتووە.
تۆش وەک کوردێک خۆتو ویژدانت ئەبێ هەمیشە نەتەوەکەت بخەیتە پێش دین چونکە دین هەرهەمووی درووستکراوی دەستی مرۆڤەو سکانەکەشی بەدەست پیاوەوەیە.
No comments:
Post a Comment